Paraliza e gjumit: Fenomeni i tmerrshëm që na bën të ndihemi të paralizuar dhe të përjetojmë halucinacione
Kushdo që e ka përjetuar paralizën e gjumit do t’ju thotë se është një nga përvojat më të tmerrshme që mund t’i ndodhin një personi.
Ky fenomen i çuditshëm i gjumit, një lloj parasomnie, zakonisht përfshin paaftësinë për të lëvizur ndërsa shohim figura të frikshme që duken sikur rrinë pezull mbi trupin tonë – edhe pse jemi zgjuar.
Në shumicën e rasteve, halucinacionet e tmerrshme vizuale shoqërohen nga ndjesi prekëse të presionit në gjoks, duke rezultuar shpesh në një përvojë të përgjithshme sikur një qenie e keqe është ulur ose po shtyp trupin tonë. Fatmirësisht, këto takime rrëqethëse zakonisht zgjasin më pak se disa minuta dhe nuk lënë dëme të qëndrueshme pasi të kalojnë, por mund të jenë shumë shqetësuese. Po çfarë po ndodh në të vërtetë?
Çfarë është paraliza e gjumit?
Çuditërisht, paraliza e gjumit është interpretuar në mënyra të ndryshme në kultura të ndryshme. Në disa komunitete, për shembull, kjo përvojë është lidhur me sulme shpirtërore nga shamanët e këqij, ndërsa në pjesë të tjera të botës, ajo i atribuohet legjendave për përbindësha që ulen mbi gjoksin e njerëzve gjatë gjumit.
Është interesante se paraliza e gjumit lidhet me çrregullimin e stresit post-traumatik dhe shpesh përjetohet si një ripërtëritje e traumës së dikujt. Një studim në Kamboxhia, për shembull, zbuloi se të mbijetuarit e gjenocidit të Kmerëve të Kuq kanë nivele veçanërisht të larta të paralizës së gjumit dhe priren ta shohin sulmuesin e tyre në hije si një fantazmë.
Nga një këndvështrim më shkencor, mjekësia perëndimore e klasifikon paralizën e gjumit si një formë narkolepsie, e cila i referohet paaftësisë së trurit për të kontrolluar ciklet gjumë-zgjim. Përvoja mund të godasë edhe jo-narkoleptikët dhe ka tendencë të ndodhë gjatë periudhave të stresit të lartë ose gjumit të keq.
Çfarë e shkakton paralizën e gjumit?
Paraliza e gjumit zakonisht ndodh kur një person kalon nga faza e lëvizjes së shpejtë të syve (REM) të gjumit, kur truri është jashtëzakonisht aktiv dhe shumica e ëndrrave ndodhin. Gjatë gjumit REM, lëshohen neurotransmetues të caktuar që pengojnë neuronet motorike dhe në thelb paralizojnë trupin. Mendohet se kjo ndodh për të na penguar të veprojmë ëndrrat tona dhe të lëndojmë veten ose të tjerët.
Kur zgjohemi, nivelet e këtyre neurotransmetuesve ulen dhe zëvendësohen nga të tjerë që nxisin zgjimin. Prandaj, paraliza e gjumit ndodh kur këto substanca kimike nuk janë të rregulluara siç duhet, që do të thotë se truri ynë zgjohet, por muskujt tanë mbeten në një gjendje atonie.
Nuk është plotësisht e qartë pse kjo shoqërohet me halucinacione të frikshme, megjithëse paraliza e muskujve të gjoksit dhe fytit mund të shpjegojë pse njerëzit ndihen sikur diçka ulet mbi ta.
Pse njerëzit përjetojnë paralizë gjumi?
Studimet kanë treguar se paraliza e gjumit prek rreth 8 për qind të njerëzve në mbarë botën, megjithëse disa grupe duken veçanërisht të prirura ndaj këtyre maktheve të zgjuara. Njerëzit me kushte themelore psikiatrike, punonjësit me turne dhe ata që nuk flenë mjaftueshëm gjithashtu priren të raportojnë shkallë më të lartë të paralizës së gjumit.
Deri më tani, shkencëtarët nuk e kanë kuptuar plotësisht pse ndodh paraliza e gjumit ose si ta parandalojnë atë, megjithëse disa masa parandaluese të mundshme përfshijnë një gjumë të rregullt, ushqim të shëndetshëm, stërvitje dhe shmangie të stresit.