Prishtina e lartë, por pa themele ligjore: Mbi 85% e ndërtesave të banuara pa certifikatë përdorimi
Në zemër të kryeqytetit të Kosovës, mijëra familje jetojnë në ndërtesa moderne, por pa siguri juridike mbi pronën që kanë blerë. Shkaku? Mungesa e certifikatës së përdorimit – dokumenti kryesor që legalizon përfundimisht një ndërtim për banim.
Sipas të dhënave të Zyrës Kombëtare të Auditimit, mbi 85 për qind e ndërtesave të larta në Prishtinë janë të banuara pa këtë certifikatë. Kjo situatë i lë qytetarët në pasiguri ligjore dhe pa mundësi të plotë për të gëzuar të drejtën e pronësisë.
Një nga ta është Besim Shala, i cili me familjen e tij jeton në një banesë në lagjen “Rruga B” që nga viti 2020. Ai e ka blerë banesën për rreth 80 mijë euro, me kontratë të noterizuar, por ende nuk është regjistruar si pronar ligjor, për shkak se ndërtesa nuk ka certifikatën e përdorimit.
“Kam kërkuar disa herë nga pronari që banesa të kalojë në emrin tim, por gjithmonë më është thënë se është në procedurë”, thotë Shala për Radion Evropa e Lirë.
Certifikata e përdorimit është një dokument që lëshohet pas përfundimit të ndërtimit dhe vërteton se objekti është ndërtuar sipas standardeve të lejes ndërtimore dhe është i sigurt për banim. Ajo përfshin kontrollin e instalimeve elektrike, ujësjellësit, ngrohjes dhe sistemeve të ventilimit.
Sipas të dhënave zyrtare, në periudhën 2017–2021 në Prishtinë janë dhënë vetëm 46 certifikata për mbi 300 ndërtesa të larta. Edhe më shqetësues është fakti se nga 1.601 leje ndërtimi të lëshuara nga Komuna e Prishtinës prej vitit 2014 deri më 2023, vetëm 147 janë finalizuar me certifikatë përdorimi.
Ministria përkatëse nuk posedon të dhëna për të gjitha komunat, ndërkohë që ministri në detyrë, Liburn Aliu, në fund të vitit 2022 deklaroi se mbi 75 për qind e ndërtesave në Kosovë janë ndërtuar pa leje ndërtimi dhe pa pranim teknik.
Pasiguri për qytetarët, humbje për komunat
Driton Tafallari, ish-këshilltar në Ministrinë e Mjedisit, thotë se ky është një problem i përhapur në gjithë vendin, me përmasa edhe më shqetësuese në qytetet e mëdha.
Ai fajëson investitorët për mungesë përgjegjësie, pasi shumë prej tyre nuk aplikojnë për certifikatë përdorimi ose bëjnë ndërtime që devijojnë nga leja, duke shtuar kate apo ndryshuar projektin.
“Kur ka mospërputhje mes lejes dhe realitetit në terren, nuk mund të lëshohet certifikata”, shpjegon Tafallari.
Nga ana tjetër, profesori i Urbanizmit, Ilir Gjinolli, thekson se një pjesë e madhe e fajit qëndron edhe te komunat, të cilat nuk kanë kapacitetet e nevojshme për inspektime gjatë ndërtimit.
Mungesa e certifikatës i kufizon qytetarët në shumë mënyra: nuk mund të regjistrojnë pronën në kadastër, nuk mund ta shesin ligjërisht, as ta përdorin si hipotekë për kredi.
“Përveç dëmit ekonomik, kjo krijon edhe stres psikologjik për banorët, sepse nuk ndihen pronarë të vërtetë të banesës ku jetojnë”, thotë Tafallari.
Zgjidhja: Inspektime aktive dhe mbështetje komunave
Për të zgjidhur problemin, profesor Gjinolli sugjeron një qasje proaktive nga autoritetet – që inspektorët të shkojnë vetë në terren për të bërë kontrollin teknik, pa pritur aplikimin nga investitorët. Sipas tij, nevojitet edhe ndihmë nga niveli qendror në fonde, staf dhe mjete teknike.
“Ky proces duhet të ketë një afat të caktuar dhe të nisë menjëherë, përndryshe pasojat do të rriten”, paralajmëron ai.
Ndërkohë, Ligji për Ndërtim parashikon gjoba nga 1.000 deri në 30.000 euro për përdorimin e ndërtesave pa certifikatë. Por sa është zbatuar ky ligj në praktikë?
Radio Evropa e Lirë ka pyetur komunat më të mëdha për zbatimin e këtij ligji dhe numrin e gjobave ndaj kompanive ndërtuese, por deri më tani nuk ka marrë përgjigje nga asnjëra.
Problemi mbetet i hapur – e qytetarët vazhdojnë të jetojnë në ndërtesa të larta, por pa themelet ligjore që i bëjnë ato vërtetë shtëpi.
