Borxhet e anëtarëve të BE-së janë shumë të larta
Borxhet në vendet anëtare të BE-së janë shumë të mëdha dhe ministrat e financave ende nuk kanë recetë për t’i ulur ato. Sa të mëdha janë rreziqet dhe çfarë mund të bëhet? Sipas agjencisë statistikore Eurostat, borxhi i vendeve të Eurozonës arriti në 91.4 për qind të prodhimit ekonomik në vitin 2022. Krahasuar me vitin 2021, […]
Borxhet në vendet anëtare të BE-së janë shumë të mëdha dhe ministrat e financave ende nuk kanë recetë për t’i ulur ato. Sa të mëdha janë rreziqet dhe çfarë mund të bëhet?
Sipas agjencisë statistikore Eurostat, borxhi i vendeve të Eurozonës arriti në 91.4 për qind të prodhimit ekonomik në vitin 2022. Krahasuar me vitin 2021, ky është një ulje e borxhit me katër pikë përqindjeje. Dhe kjo është shumë, por sipas analizave të Bankës Qendrore Evropiane (BQE), mund t’i atribuohet një efekti i njëhershëm për shkak të rimëkëmbjes ekonomike pas pandemisë së koronës.
Në parashikimin e saj të fundit, BQE pret një nivel borxhi prej 89 për qind për këtë vit. Vitin e ardhshëm, ka të ngjarë të bjerë pak në 88.6 për qind.
Në përgjithësi, niveli i borxhit është shumë mbi kufirin maksimal prej 60 përqind të prodhimit të brendshëm bruto (PBB), i cili përcaktohet në të ashtuquajturin Pakt të Stabilitetit dhe Rritjes së BE-së. Pakti është veçanërisht i rëndësishëm për vendet e Eurozonës, pra për 20 anëtarët e BE-së që kanë euron si monedhë të përbashkët. Në fund të fundit, kjo duhet të garantojë stabilitetin e monedhës.
” Niveli i paprecedentë i borxhit”
Pakti dhe kriteret e tij strikte u pezulluan për katër vjet për shkak të pandemisë së koronës dhe çmimeve të larta të energjisë si pasojë e sulmit rus në Ukrainë. Komisioni Evropian nuk ka nisur asnjë procedim kundër shteteve anëtare për shkak të borxhit të tepërt kombëtar.
Njëmbëdhjetë vende të BE-së janë mbi kufirin 60 për qind. Vendet me më shumë borxhe janë Greqia me 171 për qind të PBB-së dhe Italia me 144 për qind. Gjermania është ende mirë me 66 për qind. Vendet me borxhe të larta do të duhet të merren sërish seriozisht vitin e ardhshëm dhe të fillojnë reduktimin e borxhit, rekomandon Komiteti Fiskal Evropian, një organ i pavarur këshillues i Komisionit Evropian.
“Aktualisht ne kemi një nivel të lartë të paprecedentë të borxhit. Niveli në vetvete mund të mos jetë një problem i tillë, por ne jemi të shqetësuar për perspektivat që borxhi nuk do të bjerë pa reforma drastike në vendet e mbi-borxhuara,” thotë Nils Thigesen, një pensionist. profesor i ekonomisë nga Danimarka dhe kryetar i trupit këshillues të Bordit Fiskal.
“Nuk mund të pritet që tregjet financiare thjesht të pranojnë që nivelet e borxhit të jenë përgjithmonë mbi 100 për qind”, tha Tigesen për DW. Rifinancimi i borxhit po bëhet gjithnjë e më i shtrenjtë për vendet me borxhe të larta për shkak të normave të larta të interesit. Hendeku midis obligacioneve të besueshme të qeverisë gjermane dhe atyre më të rrezikshme të qeverisë italiane po zgjerohet. Agjencia e vlerësimit “Mudis” ka ulur tashmë vlerësimin e kreditit të Italisë.
Kostot e borxhit kombëtar po rriten me shpejtësi
Normat e larta të interesit që rrisin koston e borxhit tani po godasin me gjithë forcën ministrat e financave, pra buxhetet e vendeve të tyre. Ministri gjerman i Financave Christian Lindner njoftoi së fundmi se shërbimi i borxhit do të kushtojë 40 miliardë euro këtë vit. Një vit më parë ishte vetëm katër miliardë, por tani është dhjetëfishuar.
Sipas Ministrisë së Financave në Romë, vitin e ardhshëm Italia do të duhet të ndajë një qind miliardë euro të madhe për të rifinancuar borxhet e saj.
Ekonomisti Nils Thigesen u bën thirrje vendeve të miratojnë një plan afatgjatë për reduktimin e borxhit tani, përpara se problemi, si kriza greke nëntë vjet më parë, të dalë jashtë kontrollit dhe të çojë në falimentimin e shtetit.
“Fakti që tani kemi norma interesi më të larta se sa pritej, duhet të na kujtojë se problemi duhet marrë vërtet seriozisht dhe se dallimet midis vendeve me borxhe do të vazhdojnë të rriten nëse nuk bëhet asgjë”, paralajmëroi Tigesen për DW.
Qeveria e djathtë e Gjorgje Melonit në Itali po përballet me problemet më të mëdha, por nuk është e vetmja. Franca, Spanja, Portugalia, Greqia dhe Qipro gjithashtu do të duhet të konsolidojnë buxhetet e tyre, thanë në raportin e tyre vjetor këshilltarët e politikave buxhetore të Komitetit Fiskal Evropian.
Dhe se si duhet të funksionojë pa mbytur ekonominë apo pa futur programe të “kursimit të luftës” – kjo është temë e një debati të madh midis ministrave të financave të Bashkimit Evropian.
Ku është plani i uljes së borxhit?
Pavarësisht negociatave prej muajsh, ata nuk arritën të bien dakord për një koncept. Dy kampet janë të papajtueshme kundër njëri-tjetrit.
Një grup, i udhëhequr nga Gjermania, mbron objektiva të qarta buxhetore që duhet të zbatohen për të gjitha vendet dhe të çojnë në reduktim të shpejtë të borxhit.
Tjetri, i udhëhequr nga Franca dhe Italia, mbështetet në rrugë individuale të lehtësimit të borxhit që marrin parasysh rrethanat specifike në Paris, Romë ose Athinë. Dhe të cilat nuk parashikojnë dënime.
Ministri gjerman i Financave Christian Lindner këshillon ristrukturimin e buxheteve publike me fokus investimet në modernizim dhe dixhitalizim. “Kjo është ajo që ne po bëjmë aktualisht në Gjermani – ne po drejtojmë një politikë fiskale mesatarisht kufizuese. Kjo na duhet edhe në luftën kundër inflacionit, përndryshe veprimet tona do të ishin në kundërshtim me masat e Bankës Qendrore Evropiane,” tha Lindner për DW. , duke treguar për norma të larta interesi BQE.
Shpenzimet e mëdha të qeverisë, shton ai, do të nxisnin inflacionin, i cili aktualisht është në rënie. Më pak borxhe dhe në të njëjtën kohë më shumë investime – siç thotë ministri gjerman, kjo mund të arrihet vetëm nëse përcaktohen prioritetet. “Por kjo kërkon guxim – për të thënë ndonjëherë të pamundurën.”
Ministri francez i Financave Bruno Le Maire e sheh ndryshe. Ai beson se masat shtrënguese dhe reduktimi shumë i shpejtë i borxhit do ta bënte të pamundur që vendet të marrin frymë dhe të parandalonin investimet në të ardhmen.
Ministri italian i Financave Giancarlo Djordetti, si dhe ekonomistë nga ai vend, mendojnë se nga llogaritja e borxhit kombëtar, pra raporti i borxhit ndaj PBB-së, duhet të përjashtohen investime të caktuara, si ato në energjinë e gjelbër apo ato të mbrojtjes. “Shpenzimet në lidhje me prioritetet evropiane u shërbejnë qëllimeve strategjike të politikave dhe nuk mund të injorohen në rregullat fiskale,” tha Djordjeti në takimin e ministrave të financave të BE në tetor.
Gjermania e refuzon rreptësisht këtë rregull “të artë” të investimeve, sepse beson se dobëson Paktin e Stabilitetit. Dhe ministri italian i financave është nën presion, sepse Banka Qendrore Evropiane po redukton blerjet e saj të shpëtimit të bonove të qeverisë italiane dhe që nga viti 2006, paratë nga programi i rimëkëmbjes së koronavirusit të BE-së nuk do të rrjedhin më në Itali.
Më shumë kohë për anëtarët shumë të zënë?
Nëse ministrat e financave të BE-së dhe Komisioni Evropian nuk bien dakord për rregullat e reja të borxhit deri në fund të vitit, pakti i vjetër i stabilitetit me kufijtë e tij të rreptë për borxhin e ri prej tre përqind të PBB-së dhe kërkesat e ngurta për reduktimin e shpejtë të borxhit do të zbatohej përsëri. .
Më pas, Komisioni Evropian ndoshta do të duhet të nisë procedurat kundër Italisë dhe Francës, sepse, sipas drafteve të buxheteve të tyre, këto vende do të kenë një borxh të ri në vitin 2024 që do të jetë shumë më i lartë se katër për qind. Askush në fakt nuk dëshiron ta rrezikojë këtë, dhe Nils Thigesen nga Komiteti Fiskal Evropian gjithashtu nuk sheh një zgjidhje në paktin e vjetër të stabilitetit. Pakti ka rregulla të qarta dhe strikte, por besohet se ato nuk do të mund të zbatoheshin kurrë në praktikë, sepse ndëshkimet do t’i shtynin vendet me borxhe edhe më thellë në humnerën fiskale.
“Ne kemi nevojë për një strategji afatgjatë për uljen e borxhit, jo objektiva njëvjeçare, si më parë. Na duhet një plan katërvjeçar, për shembull, i cili duhet të përshkruajë rrugën drejt konsolidimit të buxheteve publike. Një plan që të paktën të japë drejtim dhe udhëzime për reduktimin e borxhit që do ta bënte të mundshëm atë proces”, rekomandon ekonomisti Tigesen, i cili në fillim të viteve 1990 punoi për zhvillimin e monedhës së përbashkët, euros. Ai beson se synimet strikte vjetore nuk janë efektive. Qëllimet individuale që do të zbatoheshin për një periudhë të gjatë kohore janë të nevojshme. Dhe duhet edhe durim, shton ai.
Borxhet e përbashkëta të BE-së
Ndryshe, një tjetër problem buxhetor po shfaqet në nivel evropian. Përkatësisht, për herë të parë, Bashkimi Evropian u angazhua bashkërisht për programin e rindërtimit pas krizës së koronës.
Financimi i këtij borxhi prej rreth 400 miliardë eurosh – i cili shpërndahet në formën e kredive dhe granteve për shtetet anëtare dhe mbi të gjitha për Italinë – po bëhet shumë më i shtrenjtë se sa ishte llogaritur fillimisht për shkak të normave të larta të interesit. Buxheti i BE-së është nën presion të madh, por anëtarët refuzojnë të mbulojnë kostot shtesë. Beteja tjetër e rishpërndarjes në nivel të Bashkimit Evropian është në horizont.