Produktet vendore më të shtrenjta se importi, bizneset kërkojnë subvencione
Produktet e prodhuara në Kosovë po e kanë gjithnjë e më të vështirë të konkurrojnë me mallrat e importuara, pasi në shumë raste ato shiten me çmime më të larta në raftet e dyqaneve. Sipas një raportimi të BuletiniEkonomik, prodhuesit vendorë vlerësojnë se shkaku kryesor nuk është cilësia e produkteve, por kostoja e lartë e prodhimit, e cila ua vështirëson konkurrencën në treg.
Përfaqësues të industrisë thonë se shpenzimet për energjinë elektrike, transportin, paketimin, fuqinë punëtore dhe lëndët e para kanë shënuar rritje të vazhdueshme. Kjo bën që produktet vendore të dalin në treg me çmime më të larta sesa shumë produkte të importuara, të cilat në disa vende të origjinës përfitojnë edhe nga subvencionet shtetërore.
Si shembull, pronari i qumështores “Abi”, Alajdin Fusha, ka deklaruar se vetëm grumbullimi dhe transporti i një litri qumësht deri në fabrikë kushton rreth 60 centë. Pas përpunimit, paketimit dhe shpenzimeve të tjera, një litër qumësht duhet të shitet rreth 80 deri në 85 centë vetëm për të mbuluar kostot e prodhimit. Për këtë arsye, disa produkte të qumështit të prodhuara në Kosovë janë nga 10 deri në 20 centë më të shtrenjta se produktet e importuara.
Sipas BuletiniEkonomik, ky fenomen nuk kufizohet vetëm te qumështi. Edhe produkte të tjera vendore, si vaji ushqimor, në disa raste shiten me çmime më të larta sesa produktet e importuara. Për shembull, një litër vaj i importuar është ofruar me çmim 1.72 euro, ndërsa një litër vaj i prodhuar në Kosovë ka kushtuar 1.89 euro.
Ndërkohë, qytetarët thonë se rritja e vazhdueshme e çmimeve ka bërë që gjatë blerjeve të kenë prioritet koston dhe jo domosdoshmërisht origjinën e produktit. Shumë konsumatorë shprehen se do të preferonin të mbështesnin prodhuesit vendorë, por buxheti familjar shpesh i detyron të zgjedhin produktin më të lirë.
Ekspertët ekonomikë theksojnë se fuqia blerëse e qytetarëve është dobësuar nga rritja e kostos së jetesës. Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, kostot e prodhimit janë rritur me 2.3 për qind gjatë tre muajve të parë të këtij viti, ndërsa inflacioni ka arritur në 6.8 për qind, i ndikuar kryesisht nga shtrenjtimi i ushqimeve, energjisë, transportit, ujit dhe strehimit. Në këto kushte, ekonomistët vlerësojnë se paga mesatare prej 713 eurosh dhe paga minimale prej 500 eurosh mbeten të pamjaftueshme për shumë familje.
Edhe Oda Ekonomike e Kosovës konsideron se prodhuesit vendorë nuk mund ta përballojnë konkurrencën vetëm duke ulur fitimin. Kryetari i saj, Lulzim Rafuna, ka theksuar se nevojiten politika konkrete shtetërore për të ulur kostot e prodhimit dhe për të rritur konkurrueshmërinë e produkteve kosovare. Ai ka propozuar rritjen e subvencioneve për prodhuesit, si dhe rishikimin e politikave fiskale, përfshirë TVSH-në për produktet bazë.
Nga ana tjetër, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit ka bërë të ditur se është duke analizuar pengesat me të cilat përballen bizneset vendore. Sipas ministrisë, mbështetja për prodhuesit është rritur përmes granteve për blerjen e makinerive moderne, digjitalizimin dhe investimet në teknologji. Vlera e këtyre granteve ka kaluar nga 425 mijë euro në vitin 2021 në 6.8 milionë euro në vitin 2025, ndërsa për vitin 2026 janë planifikuar pesë milionë euro.
Megjithatë, sipas BuletiniEkonomik, shifrat e tregtisë së jashtme tregojnë se ekonomia e Kosovës vazhdon të mbështetet kryesisht te importi. Vetëm gjatë gjysmës së parë të këtij viti janë importuar mallra me vlerë mbi 3.5 miliardë euro, ndërsa eksportet kanë arritur në rreth 521 milionë euro. Prodhuesit vendorë kërkojnë mbështetje më të madhe nga institucionet, duke theksuar se vetëm me uljen e kostove të prodhimit dhe politika më të favorshme mund të bëhen më konkurrues në tregun vendor dhe atë ndërkombëtar.
