Privatizimi i energjisë në Kosovë: si u ndërtua një sistem ku fitimi është i garantuar, ndërsa rreziku mbetet publik

13.06.2026

Kontrata e privatizimit të rrjetit të shpërndarjes së energjisë në Kosovë, e nënshkruar në vitin 2013, ka dalë sërish në vëmendje pas publikimit të detajeve të saj.

Dokumenti që rregullon marrëdhëniet mes shtetit dhe operatorit privat në sektorin energjetik është analizuar si një arkitekturë e ndërlikuar ku ndarja e përgjegjësive dhe rrezikut nuk është bërë në mënyrë të balancuar.

Sipas analizës së publikuar, modeli i krijuar pas privatizimit i ka siguruar operatorit privat një pozicion të qëndrueshëm në tregun e furnizimit me energji elektrike, ndërsa pjesa më e madhe e rrezikut financiar dhe operacional ka mbetur te institucionet publike dhe, në fund, te konsumatorët.

Struktura e tregut:

KEK, KEDS dhe KESCO në role të ndaraPas privatizimit, sistemi energjetik u riorganizua në disa hallka kryesore: KEK mbeti prodhues publik i energjisë, ndërsa KEDS mori menaxhimin e rrjetit të shpërndarjes.

Furnizimi për konsumatorët u realizua përmes KESCO-s si furnizues kryesor.Megjithatë, marrëveshjet që lidhen këto institucione krijojnë një mekanizëm ku furnizimi me energji nga KEK-u drejt furnizuesit privat sigurohet me kushte të paracaktuara, duke përfshirë çmime të fiksuara dhe përparësi në shitje.

Investimet dhe financimi përmes tarifave

Një nga pikat më të debatueshme të kontratës është detyrimi për investime të deklaruara në rrjetin elektrik. Edhe pse përmenden investime në vlerë të madhe, analiza tregon se rikuperimi i këtyre investimeve mund të bëhet përmes tarifave të energjisë, nëse rregullatori i lejon përfshirjen e tyre në çmim.Kjo nënkupton se një pjesë e investimeve që pritej të mbuloheshin nga kapitali privat, në praktikë mund të jenë bartur te konsumatorët përmes faturave të energjisë.

Importi i energjisë dhe roli i shtetit

Në rast mungese të prodhimit vendor, sistemi parashikon import të energjisë elektrike. Sipas marrëveshjeve të analizuara, kostot dhe rreziqet e importit nuk mbeten vetëm te operatori privat, por shpërndahen te KEK-u dhe buxheti i shtetit, shpesh përmes subvencioneve qeveritare.Kjo krijon një situatë ku shteti ndërhyn për të siguruar stabilitetin e furnizimit, duke mbuluar pjesërisht kostot e tregut ndërkombëtar të energjisë.

Çështja e konkurrencës dhe transparencës

Analiza ngre gjithashtu shqetësime për afatet e marrëveshjeve dhe nivelin e konkurrencës në tregun e furnizimit me energji. Po ashtu, prokurimi i brendshëm i operatorit privat nuk është plotësisht i lidhur me rregullat e prokurimit publik, gjë që ka hapur debat për transparencën e shpenzimeve që më pas reflektohen në tarifa.

Përfundim

Në tërësi, modeli i krijuar pas privatizimit të sektorit të energjisë paraqitet si një sistem ku operatori privat ka stabilitet të lartë në të ardhura, ndërsa shteti dhe konsumatorët mbajnë një pjesë të konsiderueshme të rrezikut financiar dhe të paqëndrueshmërisë së tregut.

Burimi: Buletini Ekonomik