Çfarë thonë nenet e Kushtetutës për ngërçin në konstituimin e Kuvendit të Kosovës?
Debati i ashpër politik midis shumicës relative dhe partive opozitare lidhur me mbarëvajtjen e seancës konstituive dhe bllokimin e mundshëm të punimeve në Kuvendin e Kosovës ka rikthyer vëmendjen te korniza juridike dhe akti më i lartë juridik i vendit. Përderisa palët politike shkëmbejnë akuza për shkelje të Kushtetutës, analiza e tekstit kushtetues dhe aktgjykimeve mbështetet në disa nene themelore.
Foto: Ilustrim
Nenat kyçe të Kushtetutës që rregullojnë këtë situatë
1. Neni 113
Sipas Nenit 113, paragrafit 1, Gjykata Kushtetuese është i vetmi autoritet përfundimtar që vendos për përputhshmërinë e ligjeve, vendimeve apo veprimeve me Kushtetutën. Për më tepër, Neni 113.2 (1) saktëson se 10 ose më shumë deputetë të Kuvendit kanë të drejtë të ngrenë pyetjen nëse një vendim apo procedurë parlamentare ka shkelur Kushtetutën. Rrjedhimisht, çdo pretendim i partive politike në media mbetet deklaratë politike derisa të shqyrtohet nga kjo gjykatë.
2. Neni 66 [Zgjedhja dhe Mandati] dhe Neni 67 [Zgjedhja e Kryetarit dhe Nënkryetarëve]
Këto dy nene përbëjnë boshtin e mbledhjes konstituive:
Neni 66.1 përcakton se Kuvendi mblidhet brenda tridhjetë (30) ditëve nga dita e shpalljes zyrtare të rezultateve të zgjedhjeve.
Neni 67.2 specifikon se Kryetari i Kuvendit propozohet nga grupi më i madh parlamentar (subjekti fitues) dhe zgjidhet me shumicën e votave të të gjithë deputetëve (të paktën 61 vota).
Interpretimi i Aktgjykimit KO119/14: Gjykata Kushtetuese ka sqaruar se e drejta e propozimit i takon vetëm grupit fitues, por gjithashtu ka nëvizuar se të gjithë deputetët e zgjedhur kanë obligim kushtetues të marrin pjesë në seancë për të përmbushur detyrimin e konstituimit të Kuvendit.
3. Neni 70 [Mandati i Deputetëve] dhe Neni 74 [Kufizimi i Detyrës]
Neni 70.1 vërteton se deputetët janë përfaqësues të popullit dhe nuk i nënshtrohen asnjë mandati imperativ.
Nëse deputetëve u pamundësohet hyrja në sallën plenare apo ushtrimi i mandatit të tyre pa një vendim të mbështetur në Rregulloren e Punës së Kuvendit, kjo situatë mund të kontestohet sipas Nenit 70, si cenim i ushtrimit të lirë të funksionit parlamentar.
Zbrazëtia kushtetuese dhe mungesa e sanksionit automatik
Ndryshe nga Neni 82.1 (2) (që parasheh shpërndarjen e Kuvendit nëse Qeveria nuk mund të formohet brenda 60 ditëve) apo Neni 86 (për zgjedhjen e Presidentit), teknika juridike e Kushtetutës së Kosovës nuk përmban një sanksion të drejtpërdrejtë apo shpërndarje automatike të Kuvendit në rast se kalohet afati për zgjedhjen e Kryetarit të Kuvendit sipas Nenit 67.
Kjo zbrazëti procedurale do të thotë se ngërçi nuk zgjidhet automatikisht nga vetë teksti i Kushtetutës, por kërkon qoftë konsensus politik mes subjekteve, qoftë një kërkesë zyrtare të mbështetur nga të paktën 10 deputetë drejtuar Gjykatës Kushtetuese për të interpretuar pasojat juridike të bllokimit.
