Serbia paralajmëron devijimin e rrjedhës së Ibrit: Çfarë thotë ligji ndërkombëtar dhe sa është i realizueshëm plani?⤵️

09.08.2026

Deklaratat e fundit nga Beogradi zyrtar për mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër para se ai të hyjë në territorin e Kosovës kanë nxitur reagime dhe shqetësime mbi sigurinë ujore dhe energjetike të vendit.

Ky paralajmërim paraqitet nga autoritetet serbe si përgjigje ndaj zhvillimeve politike dhe kontrollit të sistemit të Ujmanit në veri të Kosovës, mirëpo ekspertdogët e së drejtës ndërkombëtare dhe inxhinierisë hidrotehnike e vlerësojnë këtë iniciativë si një shkelje të rëndë të konventave globale dhe një projekt pothuajse të paimagjinueshëm në rrafshin teknik.​

Sipas të drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare — e cila bazohet në Konventën e OKB-së të vitit 1997 dhe Konventën e ECE/OKB-së për Ujërat — asnjë shtet nuk ka të drejtë të ndërmarrë veprime enkas për të ndryshuar rrjedhën e ujërave të përbashkëta nëse ato i shkaktojnë dëm të konsiderueshëm (No Harm Principle) shtetit ose territorit që ndodhet në rrjedhën e poshtme. Lumi Ibër është burim vital ekonomik dhe humanitar: ai mbush liqenin e Ujmanit, nga i cili varet furnizimi me ujë të pijshëm për mbi gjysmë milioni banorë, ftohja e termocentraleve të KEK-ut në Obiliq dhe ujitja e tokave bujqësore përmes sistemit “Ibër-Lepenc”. Ndërprerja ose pakësimi artificial i kësaj rrjedhe do të përbënte një akt me pasoja humanitare e mjedisore.​

Sqarim i detajuar: Pse ky plan mbetet kryesisht retorikë politike?​

Për të kuptuar pse kjo deklaratë ka më shumë peshë politike sesa zbatueshmëri praktike, duhet të analizohen tri dimensione kryesore:​

1. Dimensioni Juridik dhe Ndërkombëtar​

Njoftimi dhe pëlqimi paraprak: Rregullat ndërkombëtare detyrojnë çdo palë që planifikon ndërhyrje në lumenj ndërkufitarë të njoftojë paraprakisht palën tjetër, të kryejë Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis (VNM) dhe të arrijë marrëveshje bilaterale.​

Të drejtat e njeriut dhe Konventat e Gjenevës: Ndërprerja e ujit të pijshëm apo dëmtimi i infrastrukturës kritike energjetike për qëllime politike ose represive ndalohet rreptësisht nga e drejta ndërkombëtare humanitare.​

2. Sfidat Teknike dhe Gjeografike​

Topografia e terrenit: Lugina e Ibrit në pjesën ku lumi kalon nga Serbia në Kosovë (afër Lloznës dhe Ribariqit) përbëhet nga terrene të thyer malore. Devijimi i një lumi me debitin e Ibrit do të kërkonte ndërtimin e digave gjigante, tuneleve dhjetëra kilometërshe nëpër male dhe kanaleve devijuese me kosto prej qindra miliona eurosh.​

Rreziku i përmbytjeve brenda vetë Serbisë: Ndalja apo kthimi prapa i rrjedhës pa një infrastrukturë përfundimtare shkarkuese do të shkaktonte përmbytje katastrofike brenda vetë territorit të Serbisë.​

3. Ndikimi Mjedisor dhe Presioni Ndërkombëtar​

Devijimi i një rrjedhe ujore dëmton në mënyrë të parikthyeshme biodiversitetin dhe ekosistemin e të gjithë pellgut ujor. Si nënshkruese e marrëveshjeve mjedisore evropiane dhe kandidate për anëtarësim në BE, Serbia do të përballej me sanksione të menjëhershme diplomatike dhe financiare nga Komisioni Evropian për shkelje të Direktivës Evropiane për Ujërat (EU Water Framework Directive).