Veriu, epiqendra e tensioneve politike dhe etnike gjatë vitit 2024
Viti 2024 e gjeti veriun në qendër të zhvillimeve dramatike që pasqyrojnë tensionet politike dhe etnike mes Kosovës dhe Serbisë.
Ngjarjet që u zhvilluan përgjatë këtij viti e shndërruan këtë qytet në simbol të sfidave të mëdha për sigurinë dhe stabilitetin e rajonit.
Përplasjet politike dhe protestat masive
Viti nisi me pakënaqësi të qytetarëve serbë ndaj zgjedhjes së kryetarëve shqiptarë në katër komunat me shumicë serbe. Qysh në janar, organizimi i peticioneve për shkarkimin e tyre hapi rrugën për mbajtjen e referendumit në prill. Ndërkohë, protestat kundër rregulloreve të reja të Bankës Qendrore të Kosovës, që ndalonin përdorimin e dinarit serb, kulmuan më 12 shkurt. Protestuesit, të përkrahur nga Sindikata e sistemit paralel të Serbisë, kundërshtuan përdorimin ekskluziv të euros, ndërsa fletushkat nga organizata “Mbrojtja Popullore” nxitën dhunë ndaj Policisë së Kosovës.
Falë profesionalizmit të policisë, protesta përfundoi pa incidente të mëdha, por tensionet vazhduan, me sulme të shumta ndaj institucioneve të sigurisë, mediave dhe qytetarëve. Ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, deklaroi se “qindra sulme” ishin regjistruar gjatë vitit, duke akuzuar Serbinë për organizimin e tyre.
Referendumi i prillit dhe bojkoti serb
Referendumi për shkarkimin e kryetarëve shqiptarë në komunat veriore, i mbajtur më 21 prill, u bojkotua masivisht nga serbët, duke shënuar pjesëmarrje minimale prej vetëm 100 votuesish. Bojkoti, i udhëhequr nga Lista Serbe dhe Beogradi zyrtar, shkaktoi reagime të forta vendore dhe ndërkombëtare. Ambasadori francez në OKB kërkoi organizimin e zgjedhjeve të reja me pjesëmarrje të të gjitha komuniteteve, duke e cilësuar këtë si rrugën më të shpejtë për rivendosjen e demokracisë në veri.
Sulmet ndaj infrastrukturës dhe tensionet e vazhdueshme
Në maj, autoritetet e Kosovës ndërmorën aksione për ndalimin e veprimtarisë së institucioneve paralele serbe, përfshirë mbylljen e Bankës Postare Kursimore të Serbisë në veri të Mitrovicës. Këto veprime u dënuan ashpër nga Beogradi dhe disa ndërkombëtarë, duke nxitur tensione të reja.
Një tjetër goditje erdhi në nëntor, me sulmin terrorist në kanalin ujor të Ibër-Lepencit, që shkaktoi reduktime të rrepta të ujit në Mitrovicë. Autoritetet e Kosovës akuzuan Serbinë për përfshirje në këtë sulm, duke e cilësuar atë si tentativë për destabilizim.
Rruga përpara: kërkesa për ndërhyrje ndërkombëtare
Mitrovica e Veriut mbetet një simbol i ndasive dhe sfidave që kërkojnë zgjidhje të qëndrueshme. Komuniteti ndërkombëtar vazhdon të kërkojë përpjekje më të mëdha për zgjidhjen e situatës përmes dialogut në Bruksel. Ndërkohë, autoritetet e Kosovës vazhdojnë të insistojnë për ruajtjen e integritetit territorial dhe funksionimin e institucioneve të shtetit në veri.
Ruajtja e paqes dhe stabilitetit në Mitrovicën e Veriut është jetike, jo vetëm për Kosovën, por për gjithë rajonin. Çdo hap i papërgjegjshëm mund të sjellë pasoja të rënda për Ballkanin, duke nënvizuar nevojën për angazhim të shtuar politik dhe diplomatik nga të gjitha palët.
