Studimi i FES 2024: Pothuajse 4 nga 10 të rinj në Kosovë mbeten jashtë sistemit arsimor
Organizata gjermane Friedrich-Ebert-Stiftung (FES), e njohur për mbështetjen e demokracisë dhe edukimit politik, ka publikuar studimin më të fundit Youth Study Southeast Europe 2024.
Ky raport ndriçon perceptimet dhe përvojat e të rinjve në rajon, duke përfshirë Kosovën, në lidhje me sistemin arsimor. Të dhënat tregojnë përparime të pjesshme, por edhe probleme strukturore të thella që kërkojnë vëmendje.
Korrupsioni në arsim: Situata në Kosovë po përmirësohet, por mbetet problematike
Një nga gjetjet më të rëndësishme të raportit është perceptimi i korrupsionit në institucionet arsimore. Në Kosovë 42.8% e të rinjve besojnë se ekzistojnë raste ku “notat dhe provimet blihen”. Kjo përqindje paraqet një përmirësim të dukshëm krahasuar me vitin 2018, kur ky nivel ishte 59.5%.
Edhe pse përmirësimi është inkurajues, numri mbetet shqetësues. Për krahasim, disa nga vendet e tjera të rajonit, si Shqipëria (73.9%) dhe Mali i Zi (60.3%), kanë përqindje shumë më të larta, ndërsa në Greqi ky fenomen perceptohet nga 53.5% e të rinjve. Kroacia është një nga vendet me përqindjen më të ulët, me vetëm 48.6% të të rinjve që besojnë në ekzistencën e korrupsionit në arsim.
Ky përmirësim në Kosovë mund të jetë rezultat i disa reformave të fundit, por është e qartë se korrupsioni mbetet një nga sfidat më të mëdha për arsimin në vend.

Gjendja aktuale e arsimit: Pjesëmarrja e të rinjve mbetet sfidë madhore
Raporti i FES ofron një pasqyrë të hollësishme të përfshirjes së të rinjve në sistemin arsimor në Kosovë. Të dhënat tregojnë një sfidë të thellë në përfshirjen e tyre në edukim:
- 4.3% e të rinjve janë të përfshirë në studime në nivel Master ose Doktoratë.
- 18.6% ndjekin studime universitare. Kjo përqindje mbetet më e ulët krahasuar me disa vende të tjera në rajon, si Greqia (28.1%) dhe Turqia (25.2%).
- 30.7% e të rinjve janë të përfshirë në trajnim profesional ose forma të tjera të edukimit dhe trajnimit.
- 39.8% e të rinjve në Kosovë nuk janë të përfshirë fare në asnjë formë të arsimit apo trajnimit.
Këto shifra tregojnë se pothuajse 4 nga 10 të rinj në Kosovë mbeten jashtë sistemit arsimor, duke reflektuar një problem të madh të qasjes dhe mundësive për arsim. Kjo përjashtim është një kërcënim i madh për zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të vendit në të ardhmen.

Arsimi i lartë: Përqindja e ulët e të rinjve të arsimuar në Kosovë
Kosova ka një nga nivelet më të ulëta të përfundimit të arsimit të lartë në rajon, me vetëm 22.9% të të rinjve që kanë përfunduar studimet universitare. Për krahasim:
- Turqia ka përqindjen më të lartë në rajon, me 38.2% të të rinjve të arsimuar.
- Në Malin e Zi, ky tregues arrin në 35.0%, ndërsa në Bosnje-Hercegovinë është 32.4%.
- Shqipëria paraqitet më mirë, me 31.9% të të rinjve që kanë arsim të lartë.
Niveli i ulët i arsimimit të lartë në Kosovë vë në pah mungesën e mundësive për edukim cilësor dhe barrierat ekonomike që përballen shumë të rinj.

Kënaqësia me cilësinë e arsimit: Tendenca pozitive, por larg objektivave
Në vitin 2024, përqindja e të rinjëve në Kosovë të cilët janë të kënaqur me cilësinë e arsimit është 37.4%, krahasuar me 24.6% në vitin 2018.
Ky përmirësim është një tregues pozitiv, por mbetet i ulët në krahasim me vendet e tjera të rajonit. Në Slloveni, për shembull, 52.9% e të rinjve shprehin kënaqësi me cilësinë e arsimit.

Studimi i FES 2024 shërben si një pasqyrë e rëndësishme për politikat arsimore në Kosovë. Përmirësimet janë të dukshme, por sfidat mbeten të mëdha. Për të garantuar një të ardhme më të ndritur për të rinjtë, nevojitet bashkëpunim ndërmjet institucioneve shtetërore, organizatave ndërkombëtare dhe shoqërisë civile për të adresuar këto probleme në mënyrë strategjike dhe afatgjate.