Pse BE-ja po e shpëton Vuçiqin?

Ky raport është pjesë e Komunikatës mbi politikën e zgjerimit të BE-së, dhe vëren se për Serbinë është e domosdoshme një reformë e mëtejshme dhe përmirësim i prekshëm i procesit zgjedhor.

Në këtë kuadër, dokumenti thekson se autoritetet shtetërore të Serbisë duhet të “zbatojnë plotësisht të gjitha rekomandimet e paplotësuara dhe të fundit të organeve të OSBE/ODIHR dhe Këshillit të Evropës”, dhe të sigurojnë një proces zgjedhor transparent dhe gjithëpërfshirës shumë kohë përpara zgjedhjeve të ardhshme. Gjithashtu, raporti kritikon kufizimin e autonomisë dhe transparencës në Kuvendin e Serbisë, duke e penguar atë të kryejë funksionin jetik të mbikëqyrjes mbi pushtetin ekzekutiv.

Përparimi i Kufizuar në Reforma dhe Lufta Kundër Korrupsionit

Një tjetër element kritik që del nga raporti i Komisionit Evropian është përparimi i kufizuar i Serbisë në disa fusha kyçe të reformës. Pavarësisht përpjekjeve, Serbia është vlerësuar “mesatarisht” në fushën e reformës së administratës shtetërore, ndërsa për kapitujt 23 (Gjyqësori dhe të drejtat themelore) dhe 24 (Drejtësia, liria dhe siguria), përgatitjet janë vlerësuar gjithashtu si “moderate” me progres të kufizuar.

Lufta kundër korrupsionit, që ka qenë një nga premtimet kyçe të qeverisë së Serbisë, mbetet në nivele të ulëta të gatishmërisë. Po ashtu, për lirinë e shprehjes, nuk është regjistruar progres në krahasim me vitin 2023, dhe shqetësimet për sulmet ndaj gazetarëve dhe organizatave të shoqërisë civile vazhdojnë të jenë të pranishme.

Përplasja mes Deklaratave të Zyrtarëve të BE-së dhe Realitetit në Serbi

Një pjesë e diskutueshme e raportit është përdorimi i një gjuhe diplomatike që shpesh duket se përkrah qeverinë aktuale të Serbisë, ndërkohë që praktikat dhe veprimet e autoriteteve serbe shpesh kundërshtojnë vlerat evropiane. Sipas Raportit të PE-së të datës 8 shkurt 2024, është hedhur dritë mbi manipulimet dhe inxhinierinë zgjedhore të partisë në pushtet (SNS) gjatë zgjedhjeve të dhjetorit 2023. Komisioni Evropian e pranon këtë shqetësim dhe kërkon që të zbatohet një proces zgjedhor më i pastër dhe i ndershëm.

Një tjetër çështje që theksohet është “mohimi i kompetencave” të institucioneve të ndryshme shtetërore, duke përfshirë parlamentin, gjyqësorin dhe organet e pushtetit lokal, ku Presidenti Aleksandar Vuçiq ka një ndikim të madh që ka shpesh krijuar kontradikta dhe ka penguar veprimin e këtyre institucioneve. Shembulli i fundit është konflikti mes presidentit dhe kryeministrit në lidhje me dokumentacionin për rindërtimin e tendës në stacionin hekurudhor në Novi Sad, i cili çoi në një tragjedi, duke humbur 15 jetë.

Mbështetje për Regjimin e Vuçiqit nga BE: Qëndrimet e Zyrtarëve të Lartë

Komisioni Evropian, si dhe disa liderë të BE-së, kanë shprehur mbështetje për qeverinë e Vuçiqit, duke theksuar rëndësinë e një “Serbie të fortë dhe demokratike”, megjithëse realiteti në terren është shumë ndryshe. Kancelari gjerman Olaf Scholz, gjatë vizitës së tij në Serbi, nënshkroi një Memorandum të Partneritetit Strategjik për përdorimin e qëndrueshëm të lëndëve të para, duke përfshirë litiumin, i cili është një burim kritik për industrinë e automjeteve elektrike. Përkundër shqetësimeve të shprehura nga Parlamenti Evropian për shkeljet e të drejtave të njeriut dhe të drejtat e gazetarëve në Serbi, ajo që duket të jetë më e rëndësishme për BE-në është siguria e furnizimeve me litium dhe mbështetja për zhvillimin ekonomik të vendit.

Edhe presidenti francez Emmanuel Macron, gjatë vizitës së tij në Beograd, theksoi nevojën për një “Serbi të fortë dhe demokratike”, ndërkohë që nënshkroi marrëveshje të rëndësishme dypalëshe, përfshirë kontratën për blerjen e avionëve luftarakë Rafale, duke i kushtuar Serbisë 2.7 miliardë euro.

Në një deklaratë të papritur, Ursula von der Leyen, Presidentja e Komisionit Evropian, vlerësoi Serbinë si një nga vendet më të avancuara në procesin e anëtarësimit, duke theksuar se Serbia ka bërë progres në fushën e sundimit të ligjit dhe demokracisë, ndërkohë që përmendi se partneriteti i lëndëve të para do të sjellë “20,000 vende pune dhe gjashtë miliardë euro PBB”.

Përkrahja për BE-në në Serbi: Studentët si Simbol i Shpresës për Demokracinë

Në këtë kontekst, një grup i rëndësishëm mbështetësish të vlerave evropiane dhe të reformave demokratike janë studentët serbë. Ata janë shprehur kundër korrupsionit dhe shovinizmit dhe për një Serbi të orientuar drejt BE-së, ku të drejtat e njeriut dhe liritë themelore respektohen. Ngjarjet e fundit, si protestat e studentëve dhe reagimet ndaj korrupsionit në nivelet më të larta të pushtetit, kanë treguar se brezi i ri është i gatshëm të luftojë për një të ardhme më të drejtë dhe më të pasur.

Ky entuziazëm për të ardhmen e Serbisë si anëtare e BE-së reflekton një ndjenjë të përgjithshme të lodhjes nga qeverisja autokratike e Vuçiqit dhe dëshirën për një shoqëri më të hapur dhe demokratike. Ndërsa BE-ja vazhdon të mbështesë regjimin e Vuçiqit për interesat ekonomike dhe strategjike, e ardhmja e Serbisë do të varet nga aftësia e qytetarëve të saj për të ndaluar degradimin demokratik dhe për të shtyrë përpara agjendën e reformave që do ta sjellin atë më afër vlerave evropiane.