NATO mblidhet në Hagë – Aleanca pritet të vendosë për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes
Liderët e vendeve anëtare të NATO-s janë mbledhur sot në Hagë për një samit të jashtëzakonshëm, i cili shihet gjerësisht si i orientuar drejt Presidentit amerikan Donald Trump, në përpjekje për të ruajtur unitetin e aleancës në një kohë tensionesh globale dhe skepticizmi të shtuar nga Shtëpia e Bardhë.
Në fokus të takimit është miratimi i një objektivi të ri për shpenzimet e mbrojtjes, prej 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) – një rritje e ndjeshme nga synimi aktual prej 2%. Ky vendim vjen si reagim ndaj kërkesave të përsëritura të Trump dhe frikës në rritje se Rusia paraqet një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë e kontinentit, sidomos pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022.
Samiti zhvillohet nën drejtimin e Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, në qytetin e tij të lindjes. Dje, liderët morën pjesë në pritjen zyrtare të organizuar nga Mbreti i Holandës, ku ishte i pranishëm edhe Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, i cili mori pjesë vetëm në darkën joformale dhe jo në takimin kryesor të sotëm.
Nga 2% në 5% e PBB-së: një përpjekje për të kënaqur Trumpin
Objektivi i ri i shpenzimeve për mbrojtje është planifikuar të arrihet brenda 10 viteve të ardhshme, dhe do të ndahet në dy kategori:
- 3.5% për mbrojtje thelbësore (trupa, armatim, logjistikë)
- 1.5% për masa mbështetëse, si siguria kibernetike, infrastruktura kritike dhe përshtatja e rrugëve për nevoja ushtarake
Të gjitha vendet anëtare të NATO-s kanë nënshkruar deklaratën e re, përveç Spanjës, e cila shprehu rezervat e saj për nivelin e shpenzimeve. Pavarësisht kësaj, Rutte arriti kompromis diplomatik me kryeministrin spanjoll Pedro Sanchez, për të mos bllokuar ecurinë e samitit dhe për t’i dhënë Trumpit një fitore të dukshme diplomatike.
Trump: ende pa angazhim të qartë për Nenin 5
Trump ka ngritur sërish pikëpyetje mbi angazhimin amerikan për Nenin 5 të traktatit të NATO-s, i cili garanton mbrojtjen e ndërsjellë mes anëtarëve. Gjatë udhëtimit për në Hagë, ai deklaroi:
“Ka shumë përkufizime për Nenin 5. Jam i përkushtuar për jetën dhe sigurinë. Do t’ju jap një përkufizim të saktë kur të mbërrij atje.”
Në bordin e Air Force One, Trump ndau edhe një mesazh privat nga Rutte, ku ky i fundit e lavdëronte për “veprimin vendimtar në Iran” dhe e përgëzonte për suksesin e tij diplomatik:
“Evropa do të paguajë siç duhet – dhe kjo do të jetë fitorja jote.”
Rusia dhe Irani në sfond
Përveç Ukrainës, samiti mbahet në një atmosferë të tensionuar ndërkombëtare, pas konfliktit mes Izraelit dhe Iranit, si dhe bombardimeve amerikane mbi objektet bërthamore iraniane fundjavën e kaluar. Zyrtarët e NATO-s shpresojnë që këto zhvillime të mos errësojnë rëndësinë strategjike të takimit.
Ndërkohë, Kremlini ka reaguar ashpër, duke e akuzuar NATO-n për militarizim të shfrenuar dhe për portretizimin e Rusisë si “djalli i ferrit”, në mënyrë që të justifikohet rritja masive e buxhetit ushtarak.
Takimi i munguar me Zelensky
Presidenti ukrainas Zelensky nuk do të marrë pjesë në seancën kryesore të samitit, ndërsa një takim i planifikuar me Trumpin javën e kaluar në Kanada u anulua. Ekipi i Zelenskyt deklaroi se në fokus të bisedimeve me SHBA-të janë blerja e sistemeve raketore Patriot dhe shtimi i presionit ndaj Moskës përmes sanksioneve të reja.
Samiti i sotëm shihet si përpjekje kyçe për të mbajtur NATO-n të bashkuar përballë sfidave të mëdha globale dhe për të përafruar qëndrimet brenda aleancës – në një moment vendimtar për sigurinë euroatlantike.