Kosova paguan mbi 51 milionë euro në vit për pensionistët jashtë vendit

28.12.2024

Raste të tilla si ai i Izet Dushit, 80 vjeç, që jeton në Suedi dhe përfiton pension kontributpagues prej 220 eurosh në muaj, dhe Arifes, një 74-vjeçare që jeton në Gjermani dhe merr pension të moshës prej 120 eurosh, kanë ndezur diskutime mbi legjitimitetin e përfitimeve të tyre.

Sipas Ligjit për Skemat Pensionale të Financuara nga Shteti, përfituesit duhet të jenë rezidentë në Kosovë për të paktën 183 ditë brenda vitit. Gjithashtu, pensionistët duhet të paraqiten çdo gjashtë muaj për verifikim, një procedurë që disa përfitues e konsiderojnë të lodhshme dhe të papërshtatshme.

Megjithatë, raste të tilla nxjerrin në pah boshllëqet në sistem, duke pasur parasysh që shumë përfitues jetojnë jashtë Kosovës dhe nuk i plotësojnë kriteret ligjore për rezidencë, por vazhdojnë të përfitojnë nga buxheti i shtetit.

Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) ka raportuar se në Kosovë jetojnë 173.875 qytetarë mbi moshën 65-vjeçare, por numri i përfituesve të pensioneve është 202.500. Kjo tregon për një diferencë prej 28.625 personash, të cilët sipas shoqërisë civile, mund të jenë përfitues të paligjshëm që jetojnë jashtë vendit.

Selatin Kllokoqi nga organizata Demokracia Plus vlerëson se kjo praktikë i kushton shtetit mbi 51 milionë euro në vit. Ai thekson se zbatimi rigoroz i ligjit dhe kontrollet në terren janë të domosdoshme për të identifikuar përfituesit që nuk janë rezidentë të Kosovës.

Edhe në kategorinë e shtesave për fëmijët janë evidentuar parregullsi. Sipas rezultateve të regjistrimit, në Kosovë jetojnë mbi 372.000 fëmijë nga mosha 0 deri në 16 vjeç, ndërsa numri i përfituesve të shtesave ka arritur në mbi 404.000. Kjo diferencë ngre shqetësime të ngjashme me ato të skemave pensionale.

Shoqëria civile dhe ekspertët kanë propozuar disa masa për zgjidhjen e këtyre çështjeve:

  1. Kontrolle më të rrepta: Monitorimi më i mirë i rezidencës përmes bashkëpunimit me Policinë Kufitare dhe institucionet tjera përkatëse.
  2. Fushata vetëdijësimi: Informimi i përfituesve për kriteret ligjore dhe pasojat e shkeljeve.
  3. Marrëveshje bilaterale: Arritja e marrëveshjeve me shtetet ku jeton diaspora kosovare, për të siguruar që përfitimet të jenë të koordinuara dhe jo të dyfishta.
  4. Përmirësimi i ligjit dhe teknologjisë: Përdorimi i sistemeve digjitale për verifikim automatik dhe ndjekje më efikase të rasteve.

Ish-ministri i Punës dhe Mirëqenies Sociale, Skënder Reçica, shprehet se përfituesit që vijnë dy herë në vit për verifikim nuk duhet të fajësohen, pasi ndjekin procedurat e përcaktuara me ligj. Ai gjithashtu sugjeron që marrëveshjet bilaterale me shtetet e tjera të përshpejtohen për të adresuar këtë problem.

Reformat në skemat pensionale dhe shtesat sociale janë të nevojshme për të parandaluar abuzimet dhe për të mbrojtur burimet e kufizuara financiare të Kosovës. Transparenca dhe mbikëqyrja efektive do të ndihmojnë në sigurimin e ndarjes së drejtë të mjeteve për qytetarët që kanë më shumë nevojë.